Son yıllarda teknoloji tartışmalarında sık sık aynı cümleyi duyuyoruz:
“Kamuda neden Linux kullanılmuyor?”
Hatta bir adım ileri gidiliyor:
“Pardus var, neden tüm kurumlara kurulmuyor? Microsoft’a lisans parası ödemeye gerek yok.”
Kulağa çok mantıklı geliyor. Ben de bir dönem böyle düşünüyordum. “Madem özgür yazılım var, neden kamuda tamamen Linux kullanılmıyor?” diye düşünüyordum.
Ama işin içine biraz girince gerçeklerin forum tartışmalarındaki kadar basit olmadığını görüyorsunuz.
Linux Fanboyluğu ve Gerçek Hayat
Linux tarafında şöyle bir yaklaşım var:
“Dünyanın %4–5’i kullanıyor ama biz farklıyız. Özgürüz, özgünüz.”
Sonra öneri geliyor:
- Tüm kurumlara Pardus kuralım
- Microsoft Office yerine LibreOffice kullanalım
- Microsoft lisansına para vermeyelim
- Zaten Linux güvenli, antivirüse de gerek yok
Kulağa güzel geliyor. Ama kamu tarafında işler böyle yürümüyor.
Kamu Ortamı Ev Kullanıcısı Gibi Değil
Evdeki bilgisayar ile kamu kurumundaki altyapı arasında devasa fark var.
Kamuda tek tip bilgisayar yok. Tam tersine:
- onlarca farklı marka
- yüzlerce farklı model
- eski ve yeni nesil cihazlar
- farklı işlemciler
- farklı donanımlar
Bir kurumun içinde bile birbirinden tamamen farklı bilgisayarlar bulunabiliyor.
Buna ek olarak sadece bilgisayar da yok.
Kurumlarda şu cihazlar kullanılıyor:
- yazıcılar
- tarayıcılar
- fotokopi makineleri
- akıllı kart okuyucular
- biyometrik cihazlar
- güvenlik donanımları
Bunların büyük çoğunluğu için üreticiler önce Windows sürücüsü geliştirir.
Linux tarafında durum çoğu zaman şöyle olur:
- driver hiç yoktur
- varsa eksiktir
- sadece temel fonksiyonları çalıştırır
Özellikle yazıcı ve e-imza tarafında bu sorun çok sık yaşanır.
Kurum Yazılımları Windows’a Göre Yazıldı
Asıl büyük mesele burada başlıyor.
Kamu kurumlarında kullanılan birçok yazılım yıllar önce Windows ekosistemine göre geliştirilmiş durumda.
Örneğin:
- Adalet Bakanlığı’nın UYAP sistemi
- SGK’nın kurumsal yazılımları
- Gelir İdaresi’nin bazı uygulamaları
Bu sistemlerin bazı modülleri uzun süre:
- Windows
- Internet Explorer
- .NET
- Java applet
- ActiveX
gibi teknolojilere bağlı geliştirildi.
Yani mesele sadece “Linux kuralım” demek değil.
Bu sistemleri Linux’a uyarlamak için:
- yazılımın yeniden geliştirilmesi
- test edilmesi
- tüm kurumlarda yeniden dağıtılması
gerekiyor.
Bu da çok büyük bir proje demek.
Pardus Var Ama Sorunlar Bitmiyor
Türkiye’de bu amaçla geliştirilen Pardus önemli bir proje.
Ama gerçek hayatta bazı sorunlar yaşandığını da görmek lazım.
Örneğin Pardus’ta e-imza çalışıyor. Fakat özellikle UYAP girişinde sorun yaşayan birçok kullanıcı var. Pardus forumlarında bununla ilgili çözülememiş birçok başlık görmek mümkün.
Yani teknik olarak mümkün olan şeyler, pratikte her zaman sorunsuz çalışmayabiliyor.
Kullanıcı Alışkanlığı Büyük Bir Faktör
Kamuda yüz binlerce kullanıcı var.
Bu insanların büyük çoğunluğu yıllardır şu ortamı kullanıyor:
- Windows
- Microsoft Office
- belirli kurum yazılımları
Bir anda işletim sistemini değiştirdiğinizde şu sorunlar ortaya çıkar:
- personelin yeniden eğitilmesi gerekir
- iş akışları değişir
- verimlilik geçici olarak düşer
Bu da kurumlar için ciddi bir risk demektir.
Teknik Destek Meselesi
Kurumsal ortamlarda şu soru çok önemlidir:
“Sistem bozulursa kim çözecek?”
Windows tarafında:
- dev bir ekosistem var
- çok sayıda kurumsal destek firması var
- sertifikalı uzman bulmak kolay
Linux tarafında da destek var ama kamu kurumları bazen yeterli uzman bulamamaktan çekinebiliyor.
Sistemler Birbirine Bağlı Çalışıyor
Kamu kurumları tek başına çalışan yapılar değil.
Birçok kurum birbirinin sistemiyle veri alışverişi yapar.
Eğer altyapının büyük kısmı şu standartlar üzerine kurulmuşsa:
- Windows
- Microsoft Office
- belirli yazılım platformları
yeni bir sisteme geçiş zincirleme uyumluluk sorunları doğurabilir.
“Linux Ücretsiz” Ama Geçiş Bedava Değil
Linux ücretsiz olabilir.
Ama büyük kurumlarda geçiş süreci hiç de ücretsiz değildir.
Şu maliyetler ortaya çıkar:
- yazılımların yeniden geliştirilmesi
- veri migrasyonu
- kullanıcı eğitimi
- test süreçleri
- altyapı uyarlamaları
Bu yüzden kurumlar bazen şu sonuca varabiliyor:
“Lisans ücreti ödemek, sistemi baştan değiştirmekten daha ucuz.”
“Kamuda neden Linux kullanılmıyor?” sorusunun tek bir cevabı yok.
Sorun:
- teknik altyapı
- kurumsal yazılım bağımlılığı
- donanım uyumluluğu
- kullanıcı alışkanlıkları
- maliyet
gibi birçok faktörün birleşmesinden oluşuyor.
Linux kamuda hiç kullanılmıyor da değil. Özellikle bazı sunucu sistemlerinde ve belirli kurumlarda kullanılıyor.
Ama masaüstü tarafında tüm sistemi bir anda Linux’a geçirmek, dışarıdan göründüğü kadar kolay bir iş değil.